Barbera

Barbera is een blauwe druivensoort die je in Italië op vrijwel elke tafel tegenkomt. De druif is inheems aan Piemonte, met Monferrato en de streek rond Asti als meest waarschijnlijke bakermat, al is de precieze oorsprong door recent DNA-onderzoek nog niet helemaal opgehelderd. Lange tijd werd Barbera gezien als een eenvoudige, alledaagse druif voor de dagelijkse fles, maar sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw is dat beeld flink bijgeschaafd door gerichter wijnmaken en meer aandacht voor kwaliteit in de wijngaard. Binnen de categorie Druifsoort vind je Barbera vaak als hoofddruif in Piemontese wijnen, maar ook als blendpartner in heel andere stijlen, van rosé tot Amarone.

Wat is Barbera?

Barbera is na een paar andere grote Italiaanse rassen een van de meest aangeplante blauwe druiven van het land, met Piemonte als absolute kerngebied. De druif onderscheidt zich door een combinatie die niet elke druif heeft: een van nature hoge zuurgraad gecombineerd met weinig tannine. Daardoor blijft een Barbera fris, ook als de druiven flink rijp worden geplukt, zonder dat de wijn zwaar of stroef aanvoelt. Dat maakt Barbera een dankbare druif om mee te werken, zowel voor de wijnmaker als aan de tafel.

Hoe smaakt Barbera?

Het meest kenmerkende aan Barbera is de levendige, soms bijna sappige zuurgraad die de wijn een fris en gulzig karakter geeft. Aroma’s van rode en zwarte kersen, bramen en frambozen voeren de boventoon, vaak met een vleugje van bittere kersenpit of aalbessen. Doordat de tannine van nature laag blijft, voelt Barbera in de mond soepel en toegankelijk aan, ook bij wijnen met wat meer schouders. Wanneer een Barbera op hout heeft gelegen, verschuift het beeld: er komen kruidige tonen, vanille en soms een likje cacao of leer bovenop het fruit, en de wijn krijgt meer laagjes en structuur. Een belangrijke denkfout is om Barbera vanwege die frisheid als een lichte, simpele wijn te bestempelen; juist de combinatie van zuur en fruitconcentratie kan bij een goed gemaakte, geconcentreerde Barbera voor veel volume en lengte zorgen.

Waar wordt Barbera verbouwd?

Piemonte is en blijft het hart van deze druif, met Barbera d’Asti en Barbera d’Alba als bekendste namen. De Barbera’s uit Asti hebben een lichtere, robijnrode kleur dan de donkere wijnen uit Alba en zijn doorgaans ook wat verfijnder, levendiger en soepeler dan de dominante Barbera d’Alba. Dat komt onder meer doordat de wijngaarden bij Alba vaak grenzen aan de gebieden waar Nebbiolo groeit, met wat meer rijpingskracht als gevolg. Buiten Piemonte duikt Barbera ook op in Lombardije en Emilia-Romagna, en wereldwijd in onder meer Californië, Argentinië en Zuid-Afrika, meestal dan als blenddruif. Klimaat en bodem verschillen sterk per gebied en horen eigenlijk bij de regiopagina’s van Piemonte en de betreffende appellaties; daar lees je meer over de invloed van kalk, klei en hoogteligging op het karakter van de wijn.

Hoe wordt Barbera gevinifieerd?

De manier van vinifiëren bepaalt in grote mate welk gezicht Barbera laat zien. Zonder houtrijping blijft de wijn licht, fruitig en direct drinkbaar, met de nadruk op fris rood fruit. Rijping op barrique voegt ronding, body en een zachte, kruidige laag toe; de tannine uit het hout vult daarbij precies aan wat de druif van zichzelf te weinig heeft. Veel wijnmakers gebruiken bovendien malolactische gisting om de scherpe randjes van de zuurgraad te temperen, wat sinds die techniek gangbaar werd flink heeft bijgedragen aan de populariteit van de druif. Bij Superiore- of Riserva-versies wordt vaak gekozen voor langere vatrijping en strengere regels rond opbrengst, wat een geconcentreerdere, complexere wijn oplevert. Barbera wordt daarnaast regelmatig ingezet als aanvullende druif in blends, zoals je ook terugziet bij een aantal rosé- en Amaronestijlen waarin de druif naast Corvina, Rondinella of Sangiovese wordt gebruikt om frisheid en kleur te ondersteunen.

Waar past Barbera bij?

De frisse zuren en de gulle fruitigheid maken Barbera een prettige metgezel bij gerechten met een zekere rijkdom of zuurtje. Denk aan gerechten met tomaat, waarbij de zuurgraad van de wijn de zuurgraad van de saus opvangt in plaats van ermee te botsen. Ook bij rood vlees, wild en gerechten met paddenstoelen komt de combinatie van fruit en frisheid goed tot zijn recht. Een geoakte, vollere Barbera kan daarnaast prima naast gerijpte kazen of stevigere pastagerechten staan, terwijl een jonge, ongeoakte versie zich beter leent voor lichtere schotels met gevogelte of zachtere kazen.

Waar let je op bij het kiezen van Barbera?

Let bij het kiezen vooral op de herkomst en de manier van rijpen, want die twee factoren bepalen het karakter meer dan de druif alleen. Een Barbera uit de omgeving van Asti is doorgaans lichter en losser, terwijl een Barbera uit de buurt van Alba vaak diepere kleur en meer massa heeft. Kijk ook naar de aanduiding Superiore op het etiket: dat wijst op strengere regels rond opbrengst en verplichte rijping, wat meestal een geconcentreerdere wijn met meer laagjes oplevert. Een veelgemaakte fout is denken dat elke Barbera per definitie licht en simpel is; juist de gerijpte, geconcentreerde stijlen kunnen behoorlijk wat body en bewaarpotentieel hebben. Houd er ook rekening mee dat het karakter van jaargang tot jaargang kan verschillen, omdat de van nature hoge zuurgraad in koelere jaren nog geprononceerder naar voren komt, terwijl warmere jaren meer rijp fruit geven.

Veelgestelde vragen

Is Barbera droog of zoet?

Barbera die je als tafelwijn tegenkomt, is nagenoeg altijd droog vinifieerd. De indruk van fruitigheid komt door de rijke aroma’s van kersen en bramen, niet door restsuiker.

Op welke temperatuur schenk je Barbera?

Voor een jonge, fruitige Barbera werkt een temperatuur rond de 14 tot 16 graden het beste, zodat de frisheid goed naar voren komt zonder dat de zuren scherp aanvoelen. Bij een vollere, houtgerijpte Barbera mag je iets hoger uitkomen, richting 16 tot 17 graden, zodat de kruidige en houttonen zich ontvouwen.

Welk glas past bij Barbera?

Een middelgroot glas met een licht bolle kelk, zoals je bij Bourgogne gebruikt, laat het fruit van Barbera goed tot zijn recht komen en helpt de levendige zuren wat te temperen. Bij een geconcentreerde, op hout gerijpte Barbera mag het glas gerust iets ruimer zijn, zodat de kruidige aroma’s voldoende ruimte krijgen.

Hoe lang kun je Barbera bewaren?

Een lichte, ongeoakte Barbera drink je het liefst binnen een paar jaar, wanneer het fruit nog op zijn best is. Een Superiore of Riserva met stevige houtrijping kan daarentegen vaak veel langer liggen, soms wel een decennium of meer, afhankelijk van producent en jaargang.

Met welke druiven wordt Barbera geblend?

Van oorsprong staat Barbera vaak als solodruif op het etiket, maar de druif duikt ook op als blendpartner. Zo zie je Barbera terug naast Groppello, Marzemino en Sangiovese in roséwijnen uit Lombardije, en naast Corvina, Corvinone en Rondinella in sommige Amarone-stijlen, waar de druif zuur en fris fruit inbrengt in een verder krachtige, geconcentreerde wijn. Ook internationaal wordt Barbera soms toegevoegd aan bredere rode blends om frisheid en kleur te versterken.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

Het verschil tussen Barbera d’Asti en Barbera d’Alba is het bekendste voorbeeld: Asti levert doorgaans een lichtere, soepelere en kruidiger geurende stijl, terwijl Alba juist zwaarder en donkerder van kleur uitpakt. Binnen Monferrato lopen de stijlen weer verder uiteen, van fris en direct tot geconcentreerder en meer gestructureerd. Voor de precieze invloed van klimaat en bodem op deze verschillen verwijzen we je graag door naar de regiopagina van Piemonte.

Waarom werd Barbera lang onderschat?

Door de hoge opbrengsten die de druif van nature geeft, werd Barbera lange tijd vooral gezien als een druif voor eenvoudige, hoeveelheidswijn. Pas toen wijnmakers de opbrengst bewust gingen beperken en gingen experimenteren met houtrijping, kwam er ruimte voor een serieuzere, geconcentreerdere stijl die de druif recht doet.