Ugni Blanc

Ugni Blanc is een witte druif die oorspronkelijk uit Italië komt, waar hij bekend staat als Trebbiano Toscano. In de veertiende eeuw stak de druif over naar Zuid-Frankrijk en groeide daar uit tot een van de meest aangeplante witte rassen van het land. Wat de druif zo bruikbaar maakt, is een combinatie van eigenschappen die weinig andere rassen bieden: een hoge en betrouwbare opbrengst, een sterke weerstand tegen schimmels en ziekten, en een neutraal aromaprofiel dat zich makkelijk laat combineren met andere druiven. Die neutraliteit maakt Ugni Blanc minder geschikt om als solist te schitteren, maar juist onmisbaar in blends en in de productie van brandewijn. Het is dan ook geen toeval dat deze druif de ruggengraat vormt van zowel Cognac als Armagnac, twee gebieden die om precies deze eigenschappen vragen.

Wat is Ugni Blanc?

Ugni Blanc en Trebbiano zijn genetisch identiek; het is dezelfde druif onder een andere naam. In Frankrijk werd de druif zo wijdverspreid dat hij er inmiddels meer hectares beslaat dan Chardonnay. Kenmerkend zijn de kleine tot middelgrote bessen in lange, cilindrische trossen, die laat in het seizoen rijpen en gevoelig zijn voor vorst en harde wind, ondanks de relatief dikke schil die tegen rot beschermt. Deze late rijping betekent dat de druif in koelere klimaten weinig suiker en veel zuur opbouwt, precies de eigenschap die wijnmakers voor distillatie zoeken. In warmere, zonrijke omstandigheden levert de druif volle en gezonde trossen, al blijft de smaak ook dan gematigd en zonder uitgesproken aromatische signatuur.

Hoe smaakt Ugni Blanc?

Als je een glas Ugni Blanc voor je neus krijgt, moet je niet op zoek gaan naar uitbundig fruit of een sterk aromatisch bouquet. Deze druif is bewust ingehouden: je herkent hem aan frisse, groene appel, wat kweepeer, citrus en een vleugje kruidige, bijna kruisbesachtige toon. De zuurgraad is het meest onderscheidende kenmerk, scherp en helder, wat de wijn een verfrissend, soms bijna knisperend karakter geeft. Het lichaam blijft doorgaans slank en het alcoholpercentage laag, vaak rond de elf tot twaalf procent. Juist omdat de smaak zo terughoudend is, vult men Ugni Blanc in de meeste wijnen aan met een druif die wel karakter toevoegt, zoals Colombard of Sémillon, waarbij Ugni Blanc de frisheid en structuur levert en de partnerdruif de geur en body.

Waar wordt Ugni Blanc verbouwd?

Het zwaartepunt van de aanplant ligt in het zuidwesten van Frankrijk, met name in de gebieden rond Cognac en Armagnac, waar de druif tot wel negentig procent van de wijngaarden beslaat. Ook in de Gascogne en de Provence duikt Ugni Blanc op, meestal als onderdeel van blends voor lichte, droge witte tafelwijnen. In Italië is de druif onder de naam Trebbiano terug te vinden in Toscane, Umbrië en vooral Abruzzo, waar hij als Trebbiano d’Abruzzo een serieuzere, meer terroir-gedreven wijn kan opleveren. Klimaat en bodem bepalen sterk hoe de druif zich gedraagt, en die verdieping hoort thuis op de pagina’s over de betreffende streek, zoals Abruzzo of Aragon voor vergelijkbare warme, mediterrane omstandigheden.

Hoe wordt Ugni Blanc gevinifieerd?

Voor stille witte wijn wordt Ugni Blanc doorgaans koel en in inox gevinifieerd, met als doel de frisheid en het fruit te bewaren en oxidatie te vermijden. Er wordt zelden gebruikgemaakt van houtrijping, omdat de druif weinig structuur heeft om houttoetsen te dragen; een neutrale, jonge afwerking past beter bij het karakter van de druif. Voor distillatie ligt dat anders: daar wordt bewust een dunne, zure basiswijn met laag alcoholpercentage gemaakt, die op het eerste gezicht weinig aantrekkelijk is om te drinken maar zich uitstekend leent voor distillatie in koperen ketels. In Armagnac gebeurt dat destilleren doorgaans in één keer, in Cognac meestal in twee stappen, en in beide gevallen rijpt de eau-de-vie vervolgens jarenlang op eikenhouten vaten, waarbij de neutraliteit van de druif ervoor zorgt dat de houttonen en de tijd het meeste werk doen. Hoeveel handwerk, welke druivenselectie en hoe lang die rijping duurt, verschilt sterk per producent en beïnvloedt logischerwijs het uiteindelijke resultaat.

Waar past Ugni Blanc bij?

Dankzij de frisse zuren en het lichte karakter combineert een droge Ugni Blanc moeiteloos met visgerechten, denk aan gestoofde kabeljauw, garnalen of een tartaar van tonijn. Ook bij een frisse salade of een lichte pastagerecht met schaal- en schelpdieren doet de wijn het goed, omdat hij niet concurreert met subtiele smaken maar ze juist ondersteunt. Als aperitief werkt de wijn eveneens uitstekend, zeker met kleine, hartige hapjes op een warme dag. Cognac en Armagnac op basis van deze druif vragen om een andere aanpak en verdienen eigen aandacht op de pagina’s die aan die dranken zijn gewijd.

Waar let je op bij het kiezen van Ugni Blanc?

De grootste valkuil is verwachten dat een zuivere Ugni Blanc-wijn boordevol fruit en aroma zit; dat is niet de sterke kant van deze druif. Let liever op de herkomst en de vinificatie: een wijn uit een zonniger deel van Zuid-Frankrijk heeft doorgaans iets meer rijpheid dan een dunnere basiswijn uit een koeler Cognac-subgebied. Kijk ook naar de blendpartners, want die bepalen vaak het karakter meer dan de Ugni Blanc zelf. Bij Cognac en Armagnac is het juist de rijping op eikenhout en de leeftijd van de eau-de-vie die het profiel vormen, niet zozeer de druif op zichzelf; een jonge VS staat qua smaak mijlenver af van een oude XO, ook al is de basisdruif identiek. Wees je ervan bewust dat stijl en kwaliteit sterk per huis en per jaargang kunnen verschillen, en dat generalisaties over deze druif dus altijd met een korreltje zout genomen moeten worden.

Veelgestelde vragen

Is Ugni Blanc droog of zoet?

In de overgrote meerderheid van de gevallen wordt Ugni Blanc droog gevinifieerd. De hoge zuurgraad en het beperkte suikergehalte van de druif lenen zich van nature slecht voor een zoete afwerking, al bestaan er incidenteel zoetere Italiaanse stijlen op basis van Trebbiano.

Op welke temperatuur schenk je Ugni Blanc?

Schenk een droge, frisse Ugni Blanc rond de acht tot tien graden. Iets te koud schenken vergeeft weinig, want de wijn heeft nauwelijks aroma om bij het opwarmen alsnog te tonen. Cognac en Armagnac drink je juist op kamertemperatuur, licht verwarmd door het glas in de hand.

Welk glas past bij Ugni Blanc?

Een gewoon, niet te groot wittewijnglas met een rechte, smalle kelk werkt het beste, omdat het de frisheid en zuren bij de neus houdt zonder de beperkte aromatiek verder te verdunnen. Voor Cognac of Armagnac kies je een klassiek, bolvormig glas of een tulpvormig neusglas, dat de complexere houttonen concentreert.

Hoe lang kun je Ugni Blanc bewaren?

Droge, jonge Ugni Blanc-wijnen zijn gemaakt om binnen een jaar of twee te worden gedronken; ze zijn niet gebouwd voor lange lagering. Cognac en Armagnac zijn een ander verhaal: die dranken blijven, eenmaal gebotteld, vrijwel onbeperkt houdbaar en rijpen alleen nog op de fles nauwelijks verder.

Met welke druiven wordt Ugni Blanc geblend?

In Franse tafelwijnen zie je Ugni Blanc vaak samen met Colombard, Sémillon of Rolle, waarbij de partnerdruif de geur en body toevoegt die Ugni Blanc zelf mist. In Armagnac wordt de druif aangevuld met onder meer Baco en Colombard, en in Italiaanse blends verschijnt Trebbiano regelmatig samen met Malvasia.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

In het Cognac-gebied wordt bewust een dunne, scherpe basiswijn gemaakt die alleen bedoeld is voor destillatie, terwijl in de Gascogne en de Provence dezelfde druif juist tot een drinkbare, frisse tafelwijn wordt verwerkt. In Abruzzo brengen sommige producenten met zorgvuldige druivenselectie en langere lagering op de gist een verrassend dieper, mineraalrijker karakter uit dezelfde druif naar boven, iets wat je in een eenvoudige Franse blend niet snel zult proeven.