Tocai Friulano

Tocai Friulano is de oude, nog altijd veelgebruikte naam voor de druif die officieel Friulano heet. Sinds 2007 mag de aanduiding Tocai op etiketten binnen de Europese Unie niet meer worden gevoerd, omdat deze verward kon worden met de Hongaarse Tokaji. De druif zelf is daarmee niet veranderd: het gaat om hetzelfde witte ras, met dezelfde herkomst en dezelfde eigenschappen. Ampelografisch onderzoek bracht aan het licht dat deze druif identiek is aan de in Frankrijk vrijwel verdwenen Sauvignonasse, ook bekend als Sauvignon Vert. In Slovenië, net over de grens, kent men de druif als zeleni sauvignon. Wie in Italiaanse wijnkaarten toch nog Tocai Friulano tegenkomt, hoeft dus niet te twijfelen: dit is dezelfde druif als Friulano.

Wat is Tocai Friulano?

Tocai Friulano is een inheemse witte druif uit het noordoosten van Italië, met zijn thuisbasis in Friuli-Venezia Giulia. De oorsprong van het ras ligt vermoedelijk niet in Italië zelf: men vermoedt een afkomst uit Zuidwest-Frankrijk, van waaruit de druif zich eeuwen geleden verspreidde naar Noord-Italië. In Friuli wordt al zeker sinds de zeventiende eeuw wijn van deze druif gemaakt, al kreeg de naam Tocai Friulano pas in de jaren dertig van de vorige eeuw officieel vorm. De druif heeft een stevige schil, is gevoelig voor vocht en meeldauw, en komt daarom het best tot zijn recht op droge, goed doorlatende grond. Voor de klimatologische en bodemkundige details die hierbij horen, verwijzen we je graag naar de pagina over Friuli.

Hoe smaakt Tocai Friulano?

De smaak van Tocai Friulano is een van de meest herkenbare in de Italiaanse witte wijnwereld. Je proeft doorgaans wilde bloemen, citrus, rijpe peer en wit steenfruit, vaak aangevuld met een kruidige ondertoon die verwijst naar de Sauvignonasse-achtergrond. Wat de druif echt onderscheidt, is de licht bittere amandeltoon in de afdronk: die vind je bij vrijwel elke Tocai Friulano terug, van eenvoudig tot verfijnd. De body is meestal medium tot vol, met een zachte, bijna gevulde textuur die minder scherp aanvoelt dan bijvoorbeeld Sauvignon Blanc. De zuurgraad is over het algemeen gematigd, wat de wijn een ronde, harmonieuze indruk geeft zonder de felheid van sommige andere aromatische witte druiven. Bij langere lees- of vatcontact ontstaat vaak een bredere, iets romigere structuur, terwijl schilcontact de wijn juist in amberkleurige, meer oxidatieve richting kan duwen.

Waar wordt Tocai Friulano verbouwd?

Het grootste deel van de Tocai Friulano staat in Friuli-Venezia Giulia, met name in de DOC-zones Colli Orientali del Friuli, Collio, Friuli Grave en Friuli Isonzo. In deze gebieden behoort de druif tot de belangrijkste witte rassen en maakt hij een aanzienlijk deel uit van de totale aanplant. Buiten Italië komt de druif ook voor in Slovenië, direct grenzend aan Friuli, waar men de wijn onder een andere naam kent. Verder is de druif terug te vinden in Chili, waar hij lange tijd per ongeluk werd aangezien voor Sauvignon Blanc, en in kleine hoeveelheden in Argentinië. Meer over het klimaat, de bodems en het karakter van de afzonderlijke Friulische deelgebieden lees je op de pagina over Friuli, Collio en Colli Orientali del Friuli.

Hoe wordt Tocai Friulano gevinifieerd?

De meeste Tocai Friulano wordt vinified als een droge, ongehoute witte wijn, waarbij de nadruk ligt op het bewaren van frisheid en aroma. Roestvrijstalen tanks zijn de norm voor de klassieke, heldere stijl die de bloemige en fruitige kant van de druif naar voren haalt. Sommige producenten kiezen voor langere lees-contact of een beperkte periode op grote, oude vaten, wat de wijn meer volume en een zachtere, soms lichte honingtoon geeft zonder dat de houtsmaak overheerst. Een kleiner aantal, vaak in Collio en Colli Orientali, experimenteert met schilcontact of amfoorvinificatie; dat levert een heel ander, amberkleurig type Tocai Friulano op, met meer tannine, gedroogd steenfruit en een oxidatieve, complexere structuur. Tocai Friulano wordt zowel als monocepagewijn gebotteld als gebruikt in blends, waarbij Ribolla Gialla, Pinot Bianco, Malvasia Istriana, Sauvignon Blanc of Chardonnay de meest voorkomende partners zijn.

Waar past Tocai Friulano bij?

Dankzij de combinatie van frisheid en een zachte, iets vollere body is Tocai Friulano een prettige metgezel bij een breed scala aan gerechten. Vis, schaal- en schelpdieren komen goed tot hun recht naast de citrusachtige en kruidige kant van de wijn, en ook bij risotto en groentegerechten zoals asperges werkt de lichte bitterheid in de afdronk verrassend goed. De wijn leent zich ook prima voor lichter gevogelte, en voor antipasti met ham en kaas, waarbij de amandeltoon een fijne brug vormt met gezouten en hartige smaken. Een amberkleurige, schilcontact-versie vraagt om stevigere kost, denk aan gerijpte kazen of gerechten met een lichte kruidigheid, omdat de extra structuur en tanninegrip dan beter in balans komen.

Waar let je op bij het kiezen van Tocai Friulano?

Let bij het kiezen van een Tocai Friulano vooral op de stijl die de producent voor ogen had: een strak, fris exemplaar uit roestvrijstaal verschilt aanzienlijk van een bredere, op lees of hout gerijpte versie, en beide kunnen onder dezelfde druifnaam schuilgaan. Een veelgemaakte fout is denken dat alle Tocai Friulano hetzelfde smaakt als een neutrale, lichte witte wijn; de amandelbitterheid en de vollere body maken het juist een wijn met karakter, die niet bij elk gerecht past. Vraag ook naar het vinificatieproces als je een amberkleurige of schilcontact-uitvoering overweegt, want dat is een compleet andere ervaring dan de klassieke, heldere stijl. De opbrengst per hectare, de mate van handwerk in de wijngaard en eventuele langere rijping op fles of vat zijn factoren die de intensiteit en complexiteit van de wijn sterk beïnvloeden, onafhankelijk van waar de druif precies vandaan komt.

Veelgestelde vragen

Is Tocai Friulano droog of zoet?

Tocai Friulano wordt vrijwel altijd droog gevinifieerd. De aromatische intensiteit en de brede body kunnen soms de indruk van zoetheid geven, maar dat is fruitrijkdom, niet restsuiker.

Op welke temperatuur schenk je Tocai Friulano?

Een klassieke, frisse Tocai Friulano komt het best tot zijn recht tussen de 10 en 12 graden. Een vollere, op lees of hout gerijpte versie mag iets warmer, rond de 12 tot 14 graden, zodat de aroma’s zich beter ontplooien.

Welk glas past bij Tocai Friulano?

Een medium-groot wittewijnglas met een iets bollere kelk laat de bloemige en kruidige aroma’s goed samenkomen, zonder de frisheid weg te nemen. Voor de amberkleurige, schilcontact-stijl kun je gerust een iets groter glas gebruiken, vergelijkbaar met glazen voor volle witte wijnen.

Hoe lang kun je Tocai Friulano bewaren?

De klassieke, frisse stijl drink je het liefst binnen enkele jaren na aankoop, wanneer de aroma’s nog op hun best zijn. Wijnen met langere lees- of vatrijping, en zeker de schilcontact-versies, kunnen aanzienlijk langer liggen en winnen dan juist aan diepgang en complexiteit.

Met welke druiven wordt Tocai Friulano geblend?

De meest voorkomende blendpartners zijn Ribolla Gialla, Pinot Bianco, Malvasia Istriana, Sauvignon Blanc en Chardonnay. Deze combinaties voegen vaak extra romigheid of aromatische breedte toe aan de kruidige, amandelachtige basis van de Tocai Friulano.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

In Collio en Colli Orientali del Friuli, waar de heuvels en de koelere avonden voor verfijning zorgen, vind je vaak de meest uitgesproken en gelaagde uitvoeringen. In de vlakkere Friuli Grave ligt de nadruk meer op toegankelijkheid en directe fruitigheid, terwijl individuele producenten daarbinnen weer sterk kunnen variëren door hun keuze voor wel of geen houtrijping en schilcontact.