Dornfelder

Wat is Dornfelder?

Dornfelder is een blauwe druif uit Duitsland die pas relatief kort bestaat: de kruising werd in 1955 gemaakt door August Herold op het wijnbouwinstituut in Weinsberg, in Württemberg. Hij combineerde de rassen Helfensteiner en Heroldrebe, die zelf ook al kruisingen waren van oudere druiven zoals Frühburgunder, Trollinger, Blauer Portugieser en Lemberger. De naam verwijst niet naar de kweker zelf, maar naar Immanuel Dornfeld, de negentiende-eeuwse grondlegger van de wijnbouwschool in Weinsberg; Herold had zijn eigen naam namelijk al gegeven aan een andere druif, de Heroldrebe. Dornfelder werd ontwikkeld met een heel praktisch doel: een druif die veel kleur en body geeft, zodat hij lichtere rode wijnen kon aanvullen. Inmiddels wordt hij ook veel puur, als zelfstandige druif, gebruikt en is hij uitgegroeid tot de meest succesvolle Duitse kruisingsdruif voor rode wijn, na de Spätburgunder de meest geplante rode druif van het land.

Hoe smaakt Dornfelder?

Wat direct opvalt aan Dornfelder is de kleur: een diepe, bijna paarsblauwe tint die je zelden bij een andere druif tegenkomt. Dat komt door de dikke schil, die veel kleurstoffen en tannine afgeeft aan de wijn. In de neus en op de tong vind je vooral donker fruit terug, denk aan bramen, zwarte kers en vlierbes, soms aangevuld met een vleugje groene paprika of een kruidige ondertoon. De tannines zijn meestal zacht en rond, waardoor de wijn ondanks zijn diepe kleur toegankelijk blijft en niet hard of stug aanvoelt. De zuren zijn doorgaans gematigd, wat de wijn een zachte, wat gulle indruk geeft. Dornfelder kan heel verschillend uitpakken: van een lichte, frisse en fruitige stijl tot een geconcentreerde, houtgerijpte variant met meer kruidigheid en structuur. Die bandbreedte maakt de druif interessant, maar betekent ook dat je bij het proeven altijd moet kijken naar de manier van vinifiëren.

Waar wordt Dornfelder verbouwd?

Dornfelder wordt vooral geteeld in Duitsland, met de Pfalz en Rheinhessen als belangrijkste gebieden; ook langs de Nahe, in Württemberg en op kleinere schaal in Franken en aan de Moezel vind je de druif. Buiten Duitsland duikt hij op in Oostenrijk, Zwitserland en, met wisselend succes, in het Nederlandse klimaat. De druif rijpt relatief vroeg en is weinig kieskeurig, wat hem geschikt maakt voor koelere wijnbouwgebieden. Voor de precieze invloed van bodem en klimaat op de stijl van een wijn verwijzen we je graag door naar de betreffende regiopagina, zoals die van Rheinhessen of Pfalz.

Hoe wordt Dornfelder gevinifieerd?

De vinificatie bepaalt in hoge mate welk gezicht Dornfelder laat zien. Bij een korte schilcontact en gisting op relatief lage temperatuur ontstaat een lichte, fruitige stijl die je soms zelfs licht gekoeld serveert, vergelijkbaar met de aanpak bij een jonge Beaujolais. Kiest de producent voor een langere maceratie en rijping op eikenhout, dan krijg je een geconcentreerde, kruidige wijn met meer tannine en body. Omdat de druif van nature veel opbrengst geeft, is een bewuste opbrengstbeperking in de wijngaard, door trossen weg te snijden vroeg in het seizoen, vaak nodig om voldoende concentratie in de druiven te krijgen. Dornfelder wordt zowel reinsortig als in blends ingezet, en dient ook regelmatig als kleurpartner om lichtere rode wijnen dieper van kleur te maken. Daarnaast wordt de druif wel gebruikt voor rosé en, bij een korte maceratie, voor lichte schuimwijnbasis. Sommige stijlen worden droog uitgebouwd, andere halfdroog of licht zoet, afhankelijk van de gekozen afwerking door de producent.

Waar past Dornfelder bij?

Dankzij de zachte tannines en het fruitige karakter is Dornfelder een prettige metgezel bij alledaagse gerechten. Een lichtere, fruitige uitvoering combineert goed met een eenvoudige pastaschotel met tomatensaus of met gegrilde worst en groenten. Een geconcentreerde, houtgerijpte versie kan je juist inzetten bij stevigere kost, zoals een braadstuk, wildgerecht of een rijke ovenschotel, waar de kruidigheid en structuur van de wijn tegen opgewassen zijn. Ook bij een plankje gerijpte kaas doet Dornfelder het goed, al is het slim om bij erg pittige of zoute kazen te kiezen voor een iets rijpere, meer geconcentreerde stijl.

Waar let je op bij het kiezen van Dornfelder?

Een veelgemaakte fout is Dornfelder over één kam scheren met andere Duitse rode wijnen: de stijl loopt juist enorm uiteen, van een lichte, bijna rosé-achtige zomerwijn tot een donkere, houtgerijpte wijn met serieuze body. Kijk daarom altijd of de wijn wel of niet op hout heeft gelegen, want dat bepaalt grotendeels of je kruidigheid en extra structuur mag verwachten. Let ook op de aanduiding droog, halfdroog of iets zoeter, want de druif wordt in al deze varianten uitgebracht en dat maakt nogal verschil bij de keuze van een bijpassend gerecht. Omdat Dornfelder van nature veel kan opbrengen, is de manier waarop de wijngaard is beheerd, met bijvoorbeeld handmatige opbrengstbeperking, een teken van een meer verfijnde aanpak. Tot slot is de kleur op zichzelf geen garantie voor complexiteit; een diepe, bijna ondoorzichtige tint zegt vooral iets over de schil van de druif, niet automatisch over de kwaliteit van de wijn.

Veelgestelde vragen

Is Dornfelder droog of zoet?

Dornfelder wordt in alle smaakcategorieën gemaakt: droog, halfdroog en een enkele keer licht zoet. De meeste serieuze, reinsortige wijnen zijn droog uitgebouwd, maar bij eenvoudigere of specifiek op de Nederlandse markt gerichte flessen komt een zachtere, iets zoetere afwerking regelmatig voor. Check daarom altijd de aanduiding op het etiket voor je een fles kiest.

Op welke temperatuur schenk je Dornfelder?

Een lichte, fruitige Dornfelder komt het best tot zijn recht op een temperatuur rond de 14 tot 16 graden, iets koeler dan je bij een volle rode wijn zou doen. Een geconcentreerde, houtgerijpte versie mag je iets warmer schenken, tot ongeveer 18 graden, zodat de kruidige tonen zich kunnen ontvouwen zonder dat de alcohol gaat overheersen.

Welk glas past bij Dornfelder?

Voor de lichtere, fruitige stijl is een gewoon, niet te groot bourgogneglas of een universeel wijnglas prima, dat houdt het fruit fris en direct. Bij een vollere, houtgerijpte Dornfelder mag het glas iets ruimer zijn, zodat de wijn kan luchten en de kruidige aroma’s beter naar voren komen.

Hoe lang kun je Dornfelder bewaren?

De meeste Dornfelders zijn bedoeld om binnen een paar jaar na de oogst te drinken, zeker de lichte en fruitige stijlen, waarvan het fruit na verloop van tijd juist afneemt. Een stevigere, op hout gerijpte uitvoering met meer tannine en concentratie kan doorgaans iets langer liggen, maar reken niet op een bewaarpotentieel zoals bij klassieke, tanninerijke rode wijnen uit warmere gebieden.

Met welke druiven wordt Dornfelder geblend?

Dornfelder wordt vaak samen met Spätburgunder gebruikt, waarbij Dornfelder kleur en body inbrengt en Spätburgunder finesse toevoegt. Ook in blends met andere lichtere rode Duitse druiven wordt Dornfelder ingezet om de kleur van de uiteindelijke wijn te versterken.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

In de Pfalz en Rheinhessen, de twee belangrijkste gebieden, zie je zowel de lichte, toegankelijke stijl als de geconcentreerde, houtgerijpte variant, afhankelijk van de keuze van de producent. Voor de invloed van bodem en klimaat op deze verschillen verwijzen we je door naar de betreffende regiopagina.