Bastardo

Bastardo is een oude blauwe druivensoort die oorspronkelijk uit de Jura in Frankrijk komt, waar hij bekend is onder de naam Trousseau. In Portugal, waar de druif al eeuwenlang wordt geplant, kreeg hij de naam Bastardo en groeide hij uit tot een vaste waarde in de wijnbouw van de Douro. De naam duikt voor het eerst op in oude Portugese geschriften over de wijnbouw rond Lamego, wat laat zien hoe lang deze druif al meespeelt in de regio. Onder andere namen als Merenzao en Verdejo Negro duikt dezelfde druif op in Spanje, wat aangeeft hoe wijd verspreid dit ras door de eeuwen heen is geraakt.

Je herkent Bastardo dus niet altijd onder die naam. Wijnmakers in verschillende landen gebruiken uiteenlopende benamingen voor wat genetisch dezelfde druif is, en dat maakt het soms lastig om de herkomst van een wijn te herleiden. In Portugal is Bastardo het meest gangbare label, terwijl je in noordwest-Spanje vaker Merenzao tegenkomt. Voor de wijn in deze categorie, de Colheita Port van Andresen, is Bastardo een van de druiven in de blend samen met Tinta Barroca, Tinta Roriz en Touriga Franca.

Wat is Bastardo?

Bastardo is een druif die vroeg in het seizoen uitloopt en ook relatief vroeg rijp is, wat hem gevoelig maakt voor schommelingen in het weer. Hij vraagt om flink wat zon om goed te rijpen; blijft die warmte uit, dan verliest de wijn snel aan kleurintensiteit en krijgt hij een minder aansprekend karakter. Daarnaast is de druif gevoelig voor schimmelziekten als botrytis, wat betekent dat een wijnmaker alert moet blijven in vochtige jaren. Juist door deze grillige aard wordt Bastardo in de Douro tegenwoordig minder vaak apart aangeplant en vaker gebruikt als aanvullende druif in een blend.

Ondanks die uitdagingen heeft Bastardo een trouwe schare bewonderaars binnen de Portugese wijnbouw. De druif wordt gewaardeerd om de finesse die hij aan een wijn kan geven, iets wat je niet bij elke robuuste rode druif tegenkomt. In Madeira was Bastardo ooit een belangrijk ras, maar door phylloxera verdween de aanplant daar bijna volledig; recent zijn er weer kleine nieuwe aanplantingen te vinden op het eiland.

Hoe smaakt Bastardo?

Een wijn van Bastardo heeft doorgaans een dieprode, kersachtige kleur en een smaakprofiel dat leunt op rood fruit zoals wilde aardbei en zure kers. Er zit vaak een levendige, bijna sappige zuurgraad in, wat de wijn een frisse, gulzige toon geeft ondanks een stevig alcoholpercentage. Naast het fruit vind je regelmatig kruidige tonen van witte peper, een vleugje gedroogde bloemen en een subtiele, aardse ondertoon die aan bosgrond of natte bladeren doet denken. Sommige wijnen krijgen daarbovenop een licht bittere, theeachtige nuance in de afdronk, wat de smaak complexiteit geeft zonder dat het overheerst.

Wat Bastardo onderscheidt van veel andere rode druiven is die combinatie van kracht en verfijning. Terwijl de body en het alcoholgehalte vaak aan de hogere kant liggen, blijft de tannine meestal relatief zacht en de zuren fris, waardoor de wijn nooit log aanvoelt. In een blend, zoals in portwijn, voegt Bastardo vooral geurige finesse en een sappige toon toe aan het geheel, terwijl andere druiven voor kleur, structuur of body zorgen.

Waar wordt Bastardo verbouwd?

De bakermat van deze druif ligt in de Jura, maar zijn grootste verspreiding vond hij in Portugal. Daar wordt hij vooral aangeplant in de Douro, en in kleinere hoeveelheden in de Dão en de Beiras. Ook in Galicië, in het noordwesten van Spanje, staat de druif nog altijd te boek als een gewaardeerd, streekeigen ras. Het klimaat en de bodem die deze regio’s zo geschikt maken voor Bastardo lees je uitgebreider terug op de pagina’s van Douro, Dão en de andere betrokken streken; hier gaat het vooral om wat de druif zelf laat proeven.

Bastardo verlangt vooral warmte en voldoende zon; in koelere of te vochtige omstandigheden loopt hij het risico onvoldoende te rijpen. Dat maakt hem geschikter voor de warmere hellingen binnen een wijnregio dan voor de koelste percelen. In sommige gebieden, zoals delen van de Douro, neemt de aanplant van Bastardo geleidelijk af ten gunste van druiven als Tinta Roriz, simpelweg omdat die betrouwbaarder rijpen.

Hoe wordt Bastardo gevinifieerd?

Omdat de druif relatief kwetsbaar is voor overrijping van bladgroei en onderrijping van de bes, ligt er bij Bastardo veel verantwoordelijkheid bij het snoeiwerk in de wijngaard. Een zorgvuldige opbrengstbeperking helpt om de aromatische kern van de druif naar voren te laten komen in plaats van de meer kruidige, groene tonen die je bij onvolgroeide bessen tegenkomt. In de kelder kiezen wijnmakers uiteenlopende technieken: sommigen laten de wijn rijpen in betonnen tanks of kleiamforen, wat een geleidelijke, zachte zuurstoftoevoer geeft zonder dat er extra houttonen worden toegevoegd. Anderen kiezen bewust voor houten vaten, wat de wijn een langere levensduur en meer diepgang kan geven.

Bastardo wordt daarnaast veel gebruikt in blends, vooral binnen de productie van port. Daar draagt de druif vooral geur en frisheid bij, terwijl andere rassen zoals Tinta Roriz of Touriga Franca zorgen voor kleur en structuur. Bij de aanmaak van port wordt de gisting op een bepaald punt onderbroken door toevoeging van druivenbrandewijn, waardoor een deel van de natuurlijke suikers en een deel van de aromatische frisheid van de druif bewaard blijft.

Waar past Bastardo bij?

Een droge wijn van Bastardo, met zijn frisse zuren en rood fruit, combineert goed met gerechten die zelf ook wat sappigheid en kruidigheid hebben, zoals gegrilde worst, wildgerechten met een fruitig sausje of een stevige paddenstoelenschotel. De aardse en licht kruidige ondertonen sluiten daarnaast goed aan bij gerechten met tijm, laurier of zwarte peper. Bij een gefortificeerde wijn zoals colheita port ligt dat anders: hier past een combinatie met gedroogd fruit, oude kaas of een dessert op basis van noten en karamel juist heel natuurlijk aan.

Kies je voor de Colheita Port van Andresen, dan werkt een simpel stuk pittige kaas verrassend goed, omdat het zout en de structuur van de kaas de zoetheid en de gerijpte tonen van de port in balans houden. Vermijd te zware chocoladedesserts, want die kunnen de subtielere kruidige nuances van de Bastardo in de blend volledig overstemmen.

Waar let je op bij het kiezen van Bastardo

Let bij een wijn met Bastardo altijd goed op het aandeel van de druif in de blend, want in veel wijnen speelt hij een ondersteunende rol naast dominantere rassen. Dat aandeel bepaalt sterk hoe zwaar de kruidige, fruitige signatuur van Bastardo doorklinkt in het uiteindelijke glas. Een tweede punt is de rijping: omdat de druif gevoelig is voor onderrijping, kan een wijn uit een minder gunstig jaar een groenere, minder volle indruk geven dan je zou verwachten. Ook de vinificatiemethode maakt verschil; een wijn die in amfoor of beton is gerijpt, toont doorgaans een directere, fruitigere kant dan een variant die langere tijd op hout heeft gelegen.

Een veelgemaakte fout is om Bastardo te vergelijken met stevige, tanninerijke druiven zoals Touriga Nacional en dan teleurgesteld te zijn in de lichtere, elegantere structuur. Zie de druif liever als een ras dat geurige finesse en frisheid toevoegt, niet als een leverancier van kracht en massa. Hoeveel handwerk er in de wijngaard nodig is, hangt sterk af van het jaar en de locatie, en dat werk, samen met de gekozen opbrengst per hectare en de duur van de rijping, bepaalt uiteindelijk hoe de wijn zich verhoudt tot vergelijkbare stijlen.

Veelgestelde vragen

Is Bastardo droog of zoet?

Dat hangt volledig af van de wijnstijl waarin de druif wordt gebruikt. In een droge rode wijn levert Bastardo een fris, kruidig en fruitig geheel op, terwijl hij in een gefortificeerde wijn zoals port juist bijdraagt aan een zoetere, geurige stijl. Bij de Colheita Port van Andresen gaat het om die laatste, zoetere variant.

Op welke temperatuur schenk je Bastardo?

Een droge rode wijn van Bastardo drink je het liefst rond de 16 tot 18 graden, zodat het fruit en de kruidigheid goed naar voren komen zonder dat de alcohol gaat overheersen. Een colheita port serveer je koeler, ergens tussen de 14 en 16 graden, wat de zoetheid mooi in balans houdt met de frisse afdronk.

Welk glas past bij Bastardo?

Voor een droge Bastardo kies je een glas met een middelgrote bol, zoals je ook voor een pinot noir zou gebruiken, zodat de fijne, kruidige aroma’s zich kunnen ontvouwen zonder te verdampen. Voor port is een kleiner, smaller glas met een lichte taille geschikt; dat concentreert de geur en houdt de alcohol wat meer op zijn plek.

Hoe lang kun je Bastardo bewaren?

Een stevige, op hout gerijpte wijn van Bastardo kan meerdere jaren mee, zeker als de druif goed rijp is geoogst en zorgvuldig is verwerkt. Een colheita port heeft vaak al een lange rijping in het vat achter de rug voordat hij wordt gebotteld, en kan na openen relatief lang goed blijven dankzij het hogere alcoholpercentage.

Met welke druiven wordt Bastardo geblend?

In de Douro wordt Bastardo vaak gecombineerd met druiven als Tinta Roriz, Touriga Franca en Tinta Barroca, precies de combinatie die je terugvindt in de Colheita Port van Andresen. In Galicië duikt de druif, onder de naam Merenzao, ook op in blends met andere lokale rode rassen.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

In de Douro geeft Bastardo doorgaans een geurige, kruidige toets aan zowel droge rode wijnen als port, terwijl de druif in koelere delen van Spanje, onder de naam Merenzao, vaak een iets frissere en minder geconcentreerde indruk maakt. In zijn Franse bakermat, de Jura, levert dezelfde druif onder de naam Trousseau juist tere, delicate wijnen op met een uitgesproken mineralige inslag.