Gamay

Gamay is een blauwe druivensoort die al eeuwenlang wordt geassocieerd met de streek rond Bourgogne en Beaujolais. Uit DNA-onderzoek is gebleken dat dit ras een kruising is van de Franse Pinot noir en de Oostenrijkse, inheemse druif Heunisch Weiss. Dat verwantschap met Pinot noir hoor je terug in de wijnen: helder van kleur, fruitig van aard en zelden zwaar op de tong. Toch heeft Gamay een geheel eigen karakter gekregen, mede doordat de druif zich anders gedraagt in de wijngaard dan zijn illustere ouder.

De hoge opbrengsten van Gamay vormden ooit een bedreiging voor de gevoelige Pinot noir, wat ertoe leidde dat hertog Filips de Stoute de druif in 1395 uit Bourgondië verbande. De officiële reden die destijds werd genoemd, was dat de wijn schadelijk zou zijn voor de gezondheid, maar in werkelijkheid ging het vooral om concurrentie voor de gevestigde druif. Boeren bleven Gamay desondanks graag verbouwen, omdat de stok gemakkelijk groeit en een gulle oogst geeft. Zo verhuisde het zwaartepunt van deze druif naar het zuiden, naar de streek die inmiddels onlosmakelijk met haar naam verbonden is: Beaujolais.

Wat is Gamay?

Gamay, voluit vaak Gamay noir à jus blanc genoemd, is een druif met een blauwzwarte schil maar een vrijwel kleurloos vruchtvlees. Dat maakt de wijn opvallend transparant in het glas, met een dunne schil die relatief weinig kleurstoffen afgeeft. De druif loopt vroeg uit in het voorjaar, wat haar gevoelig maakt voor nachtvorst, maar ze rijpt ook relatief vroeg, waardoor ze ook in koelere klimaten tot haar recht komt. Binnen de familie van rode druiven wordt Gamay vaak gezien als de toegankelijke, vriendelijke tegenhanger van de meer serieuze Pinot noir.

Hoe smaakt Gamay?

Het meest kenmerkende aan Gamay is de uitbundige fruitigheid. Typisch voor de smaak van Gamay-wijnen is de uitgesproken fruitigheid, alsmede tonen van kersen en frambozen. Daarnaast proef je vaak aardbei, granaatappel en soms een vleugje braam, aangevuld met een bloemig randje van viooltjes of pioenroos. In geuriger, jonger uitgevoerde stijlen duikt ook wel een speels toontje van banaan of zoete kauwgom op; dat komt niet van de druif zelf, maar is een gevolg van een specifieke gistingswijze die verderop aan bod komt. Qua bouw is Gamay doorgaans licht van lichaam, met frisse zuren en zachte, beheerste tannines, al kunnen wijnen uit oudere wijngaarden of met een intensievere aanpak beduidend meer diepgang en structuur laten zien.

Waar wordt Gamay verbouwd?

Het hart van Gamay ligt onmiskenbaar in Beaujolais, direct ten zuiden van de Bourgogne. Daarnaast duikt de druif op in de noordelijkere delen van de Bourgogne zelf, in de Loire rond Touraine, en in kleinere hoeveelheden in de Savoie, de Jura en zelfs Zwitserland. Klimaat, bodemtype en de precieze ligging van de wijngaard bepalen sterk hoe rijp en hoe geconcentreerd de druif wordt; wil je daar meer over weten, kijk dan op de pagina’s van Beaujolais en Bourgogne, waar dat per streek wordt uitgelegd.

Hoe wordt Gamay gevinifieerd?

De vinificatie van Gamay is minstens zo bepalend voor de uiteindelijke smaak als de plek van herkomst. In de klassieke Beaujolais-stijl worden de druiven vaak in hele trossen in de tank gestort, waarna het gewicht van de bovenste laag de onderste druiven kneust en een gisting op gang brengt zonder externe persing. Deze methode, bekend als (semi-)carbonische maceratie, benadrukt vooral de primaire, sappige fruitaroma’s en houdt de tannines zacht. Voor meer body en bewaarpotentieel kiezen producenten juist voor een klassiekere aanpak: ontstelen, langer op de schil laten weken en soms een deel van de gisting op eikenhout laten verlopen. Deze twee vinificatiewegen verklaren waarom de ene Gamay een lichtvoetige, fruitige borrelwijn is en de andere een serieuze, gelaagde fles die om aandacht vraagt.

Waar past Gamay bij?

Dankzij de combinatie van fris fruit, levendige zuren en milde tannines is Gamay een prettige metgezel aan tafel. De lichtere, fruitige stijlen doen het uitstekend bij charcuterie, gegrilde kip of een eenvoudige quiche, en lenen zich ook goed voor een lichte koeling bij warm weer. Vollere uitvoeringen, met meer structuur, verdragen juist gerechten met wat meer diepte, zoals gevogelte met een saus van rood fruit of gerechten met paddenstoelen. Ook een neutrale, licht kruidige kaas kan verrassend goed samengaan met de sappige rode vruchten in het glas.

Waar let je op bij het kiezen van Gamay?

De grootste valkuil bij Gamay is denken dat elke fles hetzelfde soepele, fruitige profiel heeft. Er ligt een wereld van verschil tussen een jonge, vlotte primeurwijn en een Gamay die met meer geduld en ambacht is gemaakt; kijk daarom altijd naar de manier van vinifiëren en de herkomst, niet alleen naar de druif op het etiket. Een tweede punt van aandacht is de leeftijd van de wijnstok: oudere stokken geven doorgaans minder opbrengst maar wel meer concentratie en karakter. Laat je ook niet verrassen door de kleur; doordat Gamay een dunne schil heeft, zegt een lichte tint in het glas niets over de intensiteit van de smaak.

Veelgestelde vragen

Is Gamay droog of zoet?

Gamay wordt vrijwel altijd droog gevinifieerd. De indruk van zoetigheid die je soms proeft, komt van het overvloedige rijpe fruit en niet van restsuiker in de wijn.

Op welke temperatuur schenk je Gamay?

Voor de lichtere, fruitige stijlen werkt een lichte koeling rond de twaalf tot veertien graden het best, zodat de frisheid overeind blijft. Een vollere, meer structuurrijke Gamay mag je iets warmer schenken, richting de zestien graden, zodat de aroma’s zich beter kunnen ontplooien.

Welk glas past bij Gamay?

Een glas met een niet te grote kelk houdt de fruitige aroma’s mooi geconcentreerd en voorkomt dat de wijn te veel opent in het glas, wat bij deze delicate stijl juist ongewenst is. Voor de vollere, meer op Bourgogne georiënteerde uitvoeringen kun je gerust een iets ruimer bourgondisch glas gebruiken.

Hoe lang kun je Gamay bewaren?

De meeste Gamay is gemaakt om binnen een paar jaar na de oogst te worden gedronken, juist om die frisse, fruitige signatuur te kunnen proeven. Wijnen uit oudere wijngaarden of met een intensievere vinificatie kunnen echter behoorlijk wat jaren goed blijven en zich zelfs verder ontwikkelen op de fles.

Met welke druiven wordt Gamay geblend?

In de Bourgogne wordt Gamay soms samengevoegd met Pinot noir tot een fruitige, jong te drinken blend. De wijn uit dit mengsel heet dan Bourgogne Passetoutgrain. Daarnaast mogen in de Coteaux Bourguignons, de appellation die vroeger Bourgogne Grand Ordinaire heette, kleine hoeveelheden witte druiven meegaan in een rode wijn: Chardonnay en Aligoté zijn er als bijdruif toegestaan tot maximaal tien procent. Dat is een overblijfsel uit de tijd dat rode en witte stokken door elkaar in dezelfde wijngaard stonden en samen werden geoogst. Je komt het tegenwoordig nog maar zelden tegen, en het maakt de wijn eerder lichter en soepeler dan voller.

Welke stijlverschillen zijn er per streek?

Binnen Beaujolais zelf lopen de stijlen al sterk uiteen: de lichte, primeurachtige wijnen staan in schril contrast met de geconcentreerde, op graniet gegroeide crus die meer structuur en bewaarpotentieel hebben. Gamay uit de Loire heeft doorgaans een iets donkerder, ronder profiel met meer brametonen dan de klassieke Beaujolais-stijl. In de Bourgogne zelf, buiten Beaujolais, wordt de druif vaak ingezet voor lichtvoetige, snel te drinken wijnen die niet bedoeld zijn om lang te bewaren.

Wat maakt Gamay anders dan Pinot noir?

Beide druiven geven lichte, transparante wijnen met bescheiden tannine, maar Gamay is doorgaans nog fruitiger en directer in de aanpak, terwijl Pinot noir vaker complexer en aardser uit de hoek komt. Dat verschil wordt nog versterkt door de vinificatie: waar Gamay vaak via carbonische maceratie wordt gemaakt, kiest men bij Pinot noir bijna altijd voor een klassieke, ontstelde gisting.